Unia Gospodarcza i Walutowa

Unia Europejska

Ten artykuł jest częścią serii o: Polityce i instytucjach Unii Europejskiej

Instytucje Europejskie Komisja Europejska  ( Komisja José Barroso ) Przewodniczący  ( José Barroso ) Wysoki przedstawiciel  ( Catherine Ashton ) Rada Europejska Przewodniczący  ( Herman Van Rompuy ) Rada UE Prezydencja  ( Dania ) Parlament Przewodniczący  ( Martin Schulz ) Członek PE Okręgi wyborcze Wybory ( wg państwa ) 2009 (UE–27) 2007 ( Bułgaria i Rumunia ) 2004 (EU–25) Grupy polityczne Stałe komitety Jurysdykcja Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej Trybunał Sprawiedliwości  ( Członkowie ) Sąd Sąd do spraw Służby Publicznej Rewizja finansów Trybunał Obrachunkowy Instytucje finansowe Europejski Bank Centralny Europejski Bank Inwestycyjny Europejski Fundusz Inwestycyjny Ciała doradcze Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny Komitet Regionów Ciała zdecentralizowane Agencje UE Prawo Acquis communautaire Procedura Traktaty Rozporządzenia  · Dyrektywy  · Decyzje Europejska Inicjatywa Obywatelska Zalecenia  · Opinie Inne Unia Gospodarcza i Walutowa Eurogrupa Rozszerzenia Relacje zagraniczne Paneuropejskie partie polityczne Budżet UE Wikiprojekt Unia Europejska

Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) – jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej , ustanowiony w grudniu 1991 roku Traktatem z Maastricht . Jej głównym przedsięwzięciem jest utworzenie wspólnej waluty europejskiej euro oraz przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy.

Państwa uczestniczące

Do Unii Gospodarczej i Walutowej należą wszystkie państwa Unii Europejskiej , jednakże w III etapie UGiW uczestniczy 17 z nich:

Od 1999 roku: Austria Belgia Finlandia Francja Hiszpania Holandia Irlandia Luksemburg Niemcy Portugalia Włochy

Od 2001 roku: Grecja Od 2007 roku: Słowenia Od 2008 roku: Cypr Malta Od 2009 roku: Słowacja Od 2011 roku: Estonia

Spośród europejskich krajów nieczłonkowskich wspólną walutę stosuje sześć państw. W porozumieniu z Unią na euroizację zdecydowały się:

• Watykan ;
• San Marino ;
• Monako .

Z kolei trzy inne państwa wprowadziły euro bez porozumienia ze Wspólnotami :

• Andora ; 1 lipca 2013 Andora zostanie członkiem Unii Gospodarczej i Walutowej.
• Czarnogóra ;
• Kosowo .

Historia

Geneza współpracy walutowej

Pierwsze sformułowania dotyczące współpracy walutowej pojawiły się już w traktacie ustanawiającym EWG . Priorytetem były jednak wówczas prace nad wspólną polityką rolną , utworzeniem unii celnej oraz - docelowo - wspólnego rynku . Ponadto funkcjonowanie systemu z Bretton Woods gwarantowało wówczas stabilność walut, co nie rodziło potrzeby zacieśnienia współpracy w tym zakresie. Dopiero stopniowe załamywanie się dotychczasowego systemu walutowego , które odbiło się negatywnie na handlu w ramach EWG , skłoniło jej członków do wypracowania własnej koncepcji integracji walutowej.

Pierwszy projekt w tym zakresie powstał jeszcze przed ostatecznym załamaniem się systemu z Bretton Woods w 1971 - był to tzw. raport Barre'a z 1969 roku. Jego następcą był plan Wernera , w którym zaprezentowano projekt utworzenie unii ekonomicznej i walutowej. Oba projekty nie były jednak w pełni realizowane, m.in. z uwagi na kryzys naftowy oraz rozszerzenie EWG do dziewięciu państw.

Budowa Europejskiego Systemu Walutowego

W 1972 roku utworzony został mechanizm tzw. węża w tunelu . Szerokie pasmo wahań ustalono na 4, 5%, zaś dopuszczalny przedział wahań pomiędzy poszczególnymi dwiema walutami określono na 2, 25%. Jednocześnie zapoczątkowano budowę systemu instytucjonalnego wspólnej polityki kursowej - w 1973 powołany został Europejski Fundusz Współpracy Walutowej . 18 grudnia 1978 Rada Europejska , na wniosek Francji i RFN , podjęła decyzję o utworzeniu Europejskiego Systemu Walutowego . System zaczął obowiązywać 13 marca 1979 . Powołany został umową zawartą pomiędzy bankami centralnymi państw członkowskich EWG. Istotę systemu stanowiły trzy elementy:

• Mechanizm Kursów Walutowych (ERM) - w ramach niego dopuszczalne wahania kursów określono na +/- 2, 25%, zaś dla lira włoskiego na +/-6%. Szersze pasmo wahań uzyskały także kraje dołączające do ERM - Hiszpania ( 1989 ), Wielka Brytania ( 1990 ) i Portugalia ( 1992 );
• ECU - europejska jednostka walutowa ustalona jako ważony średni koszyk walut państw EWG. Procentowy udział danej waluty zależał od udziału państwa w handlu wewnątrz EWG oraz w wytwarzaniu PKB Wspólnoty. ECU stało się jednostką rozliczeniową w operacjach finansowych, nie weszło jednak nigdy do obiegu;
• wsparcie kredytowe - mechanizm w ramach Europejskiego Funduszu Współpracy Walutowej.

Raport Delorsa i Traktat z Maastricht

W czerwcu 1988 roku szczyt UE w Hanowerze zapoczątkował prace komitetu pod przewodnictwem Przewodniczącego Komisji Europejskiej Jacques'a Delorsa . Zadaniem komitetu było zaproponowanie wprowadzenia ścisłej unii gospodarczo-walutowej.

Raport Delorsa przewidywał wprowadzenie unii w trzech etapach. Na jego podstawie Szczyt Unijny w Madrycie zdecydował 1 czerwca 1989 o rozpoczęciu pierwszego etapu unii gospodarczo-walutowej 1 lipca 1990 roku.

W grudniu 1989 roku szczyt w Strasburgu zwołał konferencję międzyrządową w celu ustalenia, niezbędnych do utrzymania unii gospodarczo-walutowej, poprawek do Traktatu. Wspomniana konferencja doprowadziła do powstania Traktatu o Unii Europejskiej , ostatecznie podpisanego w Maastricht w 1992 roku. Traktat postanowił o wprowadzeniu unii w trzech etapach:

• Zgodnie z planem pierwszy etap rozpoczął się 1 lipca 1990 roku. Zniesiono wszelką kontrolę wymiany walut i tym samym wprowadzono pełną swobodę przepływu kapitału. Wzmocniono kooperację pomiędzy bankami centralnymi dotyczącą unii monetarnej, jak również wprowadzono zakaz uprzywilejowanego dostępu instytucji publicznych do wsparcia finansowego banku.

• Drugi etap rozpoczął się 1 stycznia 1994 roku. Powstał Europejski Instytut Walutowy (EMI – European Monetary Institute), odpowiedzialny za pogłębienie współpracy pomiędzy niezależnymi bankami centralnymi krajów członkowskich. 16 grudnia 1995 roku ustalono nazwę nowej waluty euro . W czerwcu 1997 roku Rada Europejska uzgodniła Pakt Stabilności i Wzrostu oraz nowy mechanizm wymiany walut ( ERM II ). Ustanowiono też system TARGET – system automatycznych przeliczeń walut narodowych na euro. 3 maja 1998 roku postanowiono o 11 krajach, które oficjalnie utworzą unię gospodarczo-walutową 1 stycznia 1999 roku. W czerwcu roku 1998 powstał Europejski Bank Centralny .

• Etap trzeci zamrażając narodowe kursy wymiany wobec euro rozpoczął się 1 stycznia 1999 roku. Powołano do życia Europejski System Banków Centralnych (ESCB – the European System of Central Banks), który przejął obowiązki Europejskiego Instytutu Monetarnego i odpowiedzialność za politykę walutową Unii Europejskiej. 1 stycznia 2001 do unii gospodarczo-walutowej przyłączyła się Grecja. W styczniu 2002 do obiegu wprowadzono monety i banknoty euro .

Do unii walutowej nie przystąpiły Dania, Szwecja i Wielka Brytania.

Traktat lizboński a UGiW

Wejście w życie traktatu lizbońskiego w grudniu 2009 roku wprowadziło pewne zmiany także w odniesieniu do UGiW. Przede wszystkim wzmocniona została pozycja państw strefy euro - przyznano im większą autonomię w dziedzinie koordynacji polityki gospodarczej oraz dokonano instytucjonalizacji eurogrupy . Ponadto EBC stał się formalnie jedną z głównych instytucji UE, wprowadzono podstawy traktatowe dla funkcjonowania Eurosystemu , wzmocniono rolę KE przy EDP oraz ustanowiono nowy element procedury uchylenia derogacji - uzyskanie zalecenia od państw strefy euro.

Warunki uczestnictwa

UGW (2011)

Warunkiem pełnego uczestnictwa w UGiW jest wypełnienie przez państwo członkowskie kryteriów konwergencji . Wyróżnia się kryteria konwergencji nominalnej oraz kryteria konwergencji prawnej. Do pierwszej grupy zalicza się:

• kryterium stabilności cen (inflacyjne) - zgodnie z nim inflacja mierzona wskaźnikiem HICP w ciągu roku poprzedzającego badanie nie może przekroczyć 1, 5 pkt. procentowego inflacji w trzech państwach Unii Europejskiej o najbardziej stabilnych cenach;
• kryterium fiskalne - państwo w momencie badanie nie może być objęte procedurą nadmiernego deficytu ;
• kryterium kursu walutowego - państwo przez minimum dwa lata musi uczestniczyć w Mechanizmie Kursów Walutowych - w tym czasie nie może dochodzić do poważnych napięć oraz nie wolno samowolnie przeprowadzać dewaluacji ;
• kryterium stóp procentowych - w ciągu roku od momentu badania średnia długoterminowa stopa procentowa nie może przekroczyć o więcej niż 2 pkt. procentowe średniej z analogicznych stóp procentowych trzech państw Unii Europejskiej o najbardziej stabilnych cenach.

Z kolei zgodnie z kryteriami konwergencji prawnej należy zapewnić zgodność prawodawstwa krajowego z art. 130 i 131 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz ze Statutem Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Statutem Europejskiego Banku Centralnego.

Zobacz też

• Unia walutowa
• Unia ekonomiczna
• Unia gospodarcza
• Unia monetarna
• Euro w Polsce

Bibliografia

• Katarzyna Kołodziejczyk: Unia Gospodarcza i Walutowa. W: Witold M. Góralski: Unia Europejska. Tom II. Gospodarka - Polityka - Współpraca. Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2007, s. 80-99. ISBN 978-83-7526-806-5 . 
• Anna Jenik, Ewa Pancer-Cybulska: Polityka walutowa i unia walutowa. W: Bolesław Winiarski : Polityka gospodarcza. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 530-543. ISBN 978-83-01-14785-3 . 

Linki zewnętrzne

• Unia gospodarcza i walutowa . ecb.int. [dostęp 11 lutego 2010].
• Unia gospodarcza i walutowa oraz euro . europa.eu. [dostęp 11 lutego 2010].
• Unia gospodarcza i walutowa a euro . eu4journalists.eu. [dostęp 11 lutego 2010].
• Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Spraw Zagranicznych: Euro. Wspólna waluta europejska . mf.gov.pl, 2009-12. [dostęp 13 lutego 2010].