Unia personalna

Obraz upamiętniający unię polsko-litewską w Krewie

Unia personalna (łac. persona – osoba) – związek dwóch lub więcej państw posiadających wspólnego monarchę , prezydenta, lub inny organ władzy, przy zachowaniu przez te państwa odrębności prawnej, politycznej, a niekiedy także ustrojowej.

Historia

Unie personalne w historii Polski :

• unie polsko-czeskie:
  • 1003-1004. Bolesław I Chrobry , książę Polski był w l. 1003-1004 również księciem Czech.
  • 1300-1306. Wacław II , król Czech był w latach 1300-1305 królem Polski, zaś jego syn i następca na tronie czeskim Wacław III był z mocy prawa również królem Polski od 1305 do śmierci w 1306.
• unie polsko-węgierskie:
  • 1370-1382. Ludwik Węgierski król Węgier (jako Ludwik I Wielki) był w tym okresie również królem Polski.
  • 1440-1444 Władysław III Warneńczyk , król Polski i wielki książę litewski był też tym okresie równocześnie królem Węgier pod imieniem I. Ulászló
• Unia polsko-litewska z w latach 1385–1569 (z przerwą w latach 1440–1447 i 1492–1501). W 1569 gdy Polska i Wielkie Księstwo Litewskie połączyły się w jedno państwo - Rzeczpospolitą , unia personalna przekształciła się w unię realną .
• unia Polski i Francji pod berłem Henryka I Walezego - istniała jedynie formalnie w l. 1574-1575. Henryk III po śmierci brata Karola IX został w maju 1574 królem Francji "z prawa" (jako Henryk III). Opuścił Polskę udając się do Francji w czerwcu 1574, jednak nie zrzekł się tronu polskiego, formalnie jego panowanie w Polsce zakończyło się w maju 1575.
• unia polsko-siedmiogrodzka 1576-1586. Stefan Batory , książę Siedmiogrodu panował równocześnie w Rzeczypospolitej jako król Polski i wielki książę litewski.
• unia polsko - szwedzka 1592-1599. Zygmunt III Waza panował w Rzeczypospolitej jako król Polski i wielki książę litewski w l. 1587-1632, zaś jako król Szwecji (Sigismund) - w l. 1592-1599. Tytułu króla Szwecji używał do śmierci w 1632.
• unie polsko-saskie:
  • 1697-1763 (przerwą w l. 1706-1709). Książęta Saksonii byli jednocześnie władcami Rzeczypospolitej (królami Polski i wielkimi książętami litewskimi): August II (w Saksonii jako Fryderyk August I) w latach 1697-1706 i 1709-1733 i August III (w Saksonii jako Fryderyk August II) w l. 1734-1763.
  • 1807-1815 unia Księstwa Warszawskiego z Saksonią w l. - król Saksonii Fryderyk August III panował w Księstwie Warszawskim jako Fryderyk August I
• unia Rosji i Polski w l. 1815-1831 pod berłem cesarzy Rosji: Aleksandra I i Mikołaja I którzy równocześnie byli królami Polski ( Królestwa Polskiego ).

Zygmunt Luksemburski, w XV w. cesarz rzymsko-niemiecki, król Czech, Węgier i Włoch

Unie personalne między innymi państwami:

• Unia kalmarska , kiedy to Dania , Szwecja i Norwegia miały wspólnego władcę w latach 1397 – 1523,
• unia angielsko-francuska. Henryk VI , król Anglii został też w r. 1431 koronowany na króla Francji i częściową władze w tym państwie pełnił do zakończenia wojny stuletniej w 1453. Królowie Anglii używali tytułu króla Francji od 1328 do 1603.
• unia Cesarstwa Rzymsko-Niemieckiego , Czech , Węgier , i Włoch . Zygmunt Luksemburski w latach 1431-1437 panował jednocześnie we wszystkich tych państwach.
• unia Cesarstwa Rzymsko-Niemieckiego i Hiszpanii. W latach 1519-1556 Karol V Habsburg panował jednocześnie w tych państwach (w Hiszpanii jako Karol I)
• unia Czech i Węgier . Władysław II Jagiellończyk panował równocześnie w tych dwóch państwach jako król w l. 1490 - 1516.
• Anglii i Szkocji pod berłem Stuartów w latach 1603–1649 i 1660–1707
• Unia iberyjska Hiszpanii i Portugalii pod berłem jednego monarchy w l. 1580–1640.
• Anglii z Holandią w latach 1688–1702,
• Wielkiej Brytanii z Irlandią w l. 1707-1800
• Wielkiej Brytanii z Hanowerem 1714-1837,
• Rosji i Zakonu Maltańskiego w l. 1799-1801 car Rosji Paweł I był też Wielkim mistrzem Suwerennego Zakonu Maltańskiego
• Cesarstwa Rzymsko-Niemieckiego z Cesarstwem Austrii z Franciszkiem I (Franciszkiem II) jako cesarzem tych dwóch państw (określanym przez to mianem dwucesarza) w latach 1804 -1806.
• Francji i Włoch . Cesarz Francuzów Napoleon I , w latach 1806-1814 z urzędu również współksiążę Andorry , panował w l. 1805 - 1814 jako król Włoch a wl. 1806-1814 był protektorem Konfederacji Reńskiej .
• unia szwedzko-norweska 1814-1905;
• unia brytyjsko-irlandzka 1921-1947. W 1921 Wolne Państwo Irlandzkie zostało ogłoszone dominium brytyjskim, zaś w 1937 ogłosiło pełna niepodległość. Oficjalnie w republikę przekształciło się w 1947.
• unia duńsko-islandzka 1918-1944. Islandia w 1918 uzyskała status niepodległego królestwa którego władcą był król Danii . w 1944 Islandia została ogłoszona republiką.

Współczesność

Współcześnie charakter unii personalnej mają:

• Związek byłych kolonii brytyjskich z metropolią w ramach Commonwealth realm . Monarcha Wielkiej Brytanii – jest obecnie również głową następujących państw: Australii , Antigui i Barbudy , Bahamów , Barbadosu , Belize , Grenady , Jamajki , Kanady , Nowej Zelandii , Papui-Nowej Gwinei , Saint Kitts i Nevis , Saint Lucia , Saint Vincent i Grenadyn , Tuvalu i Wysp Salomona .
  • W unii personalnej z Nową Zelandią znajdują się także stowarzyszone z nią państwa – Niue i Wyspy Cooka , których głową jest również królowa Elżbieta II w prawach monarchy Nowej Zelandii.
  • Brytyjski monarcha jest również głową dependencji korony brytyjskiej , podległych mu bezpośrednio jako następcy królów Anglii (co stanowi kontynuację unii personalnej tych terytoriów z Anglią), stanowiących de facto terytoria zależne Wielkiej Brytanii (zależność ta wynika bowiem z tradycji a nie jest zależnością de iure). Są to: Wyspa Man , Jersey i Guernsey .
• związek Stolicy Apostolskiej z państwem Watykan , które w teorii stanowią dwa odrębne podmioty prawa międzynarodowego (w praktyce często utożsamiane jako jeden) zaś ich wspólną głową jest Papież .
• związek Andory z Francją : Prezydent Francji jest również współksięciem Andory (wraz z współksięciem episkopalnym – biskupem Seo de Urgel ).

Osoby pełniące funkcje głowy państwa w co najmniej dwóch państwach:

Głowa państwa	Fotografia	Państwo	Pełniony urząd	Od kiedy	Reprezentant głowy państwa
Elżbieta II		Wielka Brytania Commonwealth realm	królowa	6 lutego 1952	-
Elżbieta II		Antigua i Barbuda Commonwealth realm	królowa	1 listopada 1981	gubernator generalny Louise Lake-Tack
Elżbieta II		Australia Commonwealth realm	królowa	6 lutego 1952	gubernator generalny Quentin Bryce
Elżbieta II		Bahamy Commonwealth realm	królowa	10 lipca 1973	gubernator generalny Arthur Foulkes
Elżbieta II		Barbados Commonwealth realm	królowa	30 listopada 1966	p.o. gubernatora generalnego Elliot Belgrave
Elżbieta II		Belize Commonwealth realm	królowa	21 września 1981	gubernator generalny Colville Young
Elżbieta II		Grenada Commonwealth realm	królowa	7 lutego 1974	gubernator generalny Carlyle Glean
Elżbieta II		Jamajka Commonwealth realm	królowa	6 sierpnia 1962	gubernator generalny Patrick Allen
Elżbieta II		Kanada Commonwealth realm	królowa	6 lutego 1952	gubernator generalny David Lloyd Johnston
Elżbieta II		Niue New Zealand Realm	królowa	19 października 1974	Wysoki Komisarz Anton Ojala
Elżbieta II		Nowa Zelandia Commonwealth realm	królowa	6 lutego 1952	gubernator generalny Jerry Mateparae
Elżbieta II		Papua-Nowa Gwinea Commonwealth realm	królowa	16 września 1974	gubernator generalny Michael Ogio
Elżbieta II		Saint Kitts i Nevis Commonwealth realm	królowa	19 września 1983	gubernator generalny Cuthbert Sebastian
Elżbieta II		Saint Lucia Commonwealth realm	królowa	22 lutego 1979	gubernator generalny Pearlette Louisy
Elżbieta II		Saint Vincent i Grenadyny Commonwealth realm	królowa	27 października 1979	gubernator generalny Frederick Ballantyne
Elżbieta II		Tuvalu Commonwealth realm	królowa	1 października 1978	gubernator generalny Iakoba Italeli
Elżbieta II		Wyspy Cooka New Zealand Realm	królowa	4 sierpnia 1965	Przedstawiciel Królowej Frederick Goodwin
Elżbieta II		Wyspy Salomona Commonwealth realm	królowa	7 lipca 1978	gubernator generalny Frank Kabui
Elżbieta II		Guernsey Dependencja Korony brytyjskiej	Książę Normandii	6 lutego 1952	gubernator porucznik Fabian Malbon
Elżbieta II		Jersey Dependencja Korony brytyjskiej	Książę Normandii	6 lutego 1952	Gubernator porucznik Andrew Ridgway
Elżbieta II		Wyspa Man Dependencja Korony brytyjskiej	królowa, Pani Man	6 lutego 1952	gubernator porucznik Adam Wood
Benedykt XVI		Stolica Apostolska	Papież	19 kwietnia 2005	-
Benedykt XVI		Watykan	Suwerenny Władca	19 kwietnia 2005	Prezydent Gubernatoratu Giuseppe Bertello
François Hollande		Francja	prezydent	15 maja 2012	-
François Hollande		Andora	współksiążę	15 maja 2012	Przedstawiciel Christian Frémont

Unia personalna w tytulaturze

• Fidżi - Tytuł królewski "Tui Viti" tradycyjnie przysługuje od 1878 monarchom brytyjskim. Mimo że 1987 Fidżi zostało ogłoszone republiką z prezydentem na czele, Wielka Rada Wodzów Plemiennych nadal honorowo uznaje królową Wielkiej Brytanii Elżbietę II jako "Tui Viti" bez realnej władzy w Fidżi. Sama królowa nie rości sobie prawa do tego tytułu pozostawiając tę kwestię decyzji obywateli Fidżi.

• Hiszpania - W pełnej tytulaturze króla Hiszpanii Jana Karola I po słowach Z Bożej łaski król Hiszpanii znajdują się m.in tytuły: król Portugalii i arcyksiążę Austrii , które są tradycyjnymi pozostałościami po czasach historycznego panowania władców Hiszpanii w tych państwach i obecnie nie wynikają z nich żadne roszczenia króla Hiszpanii o koronę

Unia personalna w kościołach

Przykłady unii personalnej funkcjonowały i funkcjonują obecnie również w strukturach kościelnych, kiedy to dwiema diecezjami kieruje jeden biskup lub dwiema parafiami (zborami) jeden proboszcz (pastor). Takie sytuacje miały lub mają miejsce również w Polsce w różnych Kościołach:

Kościół Rzymskokatolicki

Diecezje:

• 1821 - 1946 - unia personalna aeque principaliter metropolii gnieźnieńskiej z metropolią poznańską ze wspólnym arcybiskupem metropolitą noszącym tytuł prymasa
• 1938 - 1992 - (zatwierdzona w 1946) unia personalna ad personam metropolii gnieźnieńskiej z metropolią warszawską ze wspólnym arcybiskupem metropolitą noszącym tytuł prymasa
• Arcybiskup Metropolita warszawski - obecnie abp. Kazimierz Nycz - jest równocześnie ordynariuszem wiernych Kościoła katolickiego obrządku ormiańskiego na terenie całej Polski.

Parafie:

• W l .1610-1905 unią personalną (wspólny proboszcz) były związane dwie parafie diecezji tarnowskiej : Parafia Oczyszczenia Najświętszej Maryi Panny w Odporyszowie i Parafia Ducha Świętego w Żabnie .
• Od 1933 unią personalną są powiązane dwie parafie dekanatu wągrowieckiego Archidiecezji gnieźnieńskiej: Parafia św. Apostołów Piotra i Pawła w Łeknie i Parafia św. Mikołaja w Tarnowie Pałuckim ze wspólnym proboszczem.
• W 1991 w Sopocie została zawiązana unia personalna między Parafią św. Jerzego dekanatu Sopot archidiecezji gdańskiej a parafią wojskową dekanatu Marynarki Wojennej Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego - które mają wspólnego proboszcza i użytkują wspólną świątynię.
• W 2011 unią personalną zostały objęte dwie parafie metropolii gnieźnieńskiej: funkcję proboszcza parafii w NMP Różańcowej w Jabłówku objął proboszcz parafii w św. Urszuli Ledóchowskiej w Lubostroniu .

Inne Kościoły:

• W l. 1804-1838 unią personalną były związane parafie Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Ustroniu i Goleszowie .

• Od 2004 w Kościele Ewangelicko-Metodystycznym w RP istnieje unia personalna między zborem w Krakowie a zborem w Tarnowie którym przewodniczy ten sam pastor .

Zobacz też

• Głowa państwa
• unia realna
• unia dynastyczna
• Unie personalne w historii Polski
• diarchia