Zamach stanu

Zamach stanu (przewrót, pucz – niem. Putsch, hiszp. golpe de estado, fr. coup d'état) – niespodziewane, często z użyciem siły (zbrojny zamach stanu), przejęcie władzy politycznej w państwie przez jednostkę lub grupę osób, wbrew obowiązującemu prawu . Jest pogwałceniem normalnego toku życia politycznego i porządku instytucjonalnego. Oznacza pozakonstytucyjną i pozaprawną drogę przejęcia kontroli nad państwem. Do niedawna w wielu krajach Ameryki Łacińskiej i Afryki zamach stanu był najczęściej spotykaną metodą zmiany rządu.

Charakterystyka

Zamachy stanu są w większości organizowane przez wysokich rangą wojskowych, w wyniku czego siły zbrojne stają się głównym aktorem wydarzeń. We współczesnych państwach nie można skutecznie przeprowadzić zamachu stanu bez udziału lub przynajmniej życzliwej neutralności wojska .

Uczestnicy zamachu stanu zmierzają przede wszystkim do opanowania środków łączności , radia , telewizji , węzłów komunikacyjnych oraz siedzib organów władzy. Szybkość działania i zaskoczenie w wielu przypadkach decydują o powodzeniu zamachu stanu.

Zamachowi stanu mogą towarzyszyć wystąpienia społeczne .

Zamach stanu a rewolucja

Od rewolucji różni się tym, że:

• przeprowadzają go osoby, które już w pewien sposób należały do istniejącej elity władzy, podczas gdy rewolucja jest organizowana przez ludzi spoza układu władzy;
• nie zmierza do urzeczywistnienia nowego ustroju politycznego , ma na celu jedynie usunięcie ludzi sprawujących rządy .

Zamachy stanu w Polsce

• 1919 – zamach Januszajtisa
• 1926 – przewrót majowy

Zobacz też

• zamach
• wojna domowa
• pucz Kappa-Lüttwitza
• pucz wojskowy w Etiopii w 1960
• pucz moskiewski
• Augusto Pinochet
• pucz monachijski
• Kryzys konstytucyjny w Rosji (1993)

Bibliografia

1. Słownik polityki, pod redakcją Marka Bańkowicza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.