Zygmunt Berling
| Zygmunt Henryk Berling Żuk |
|
 Gen. Berling podczas przemowy |
|
 generał broni |
|
| Data i miejsce urodzenia | 27 kwietnia 1896 Limanowa [1] |
| Data i miejsce śmierci | 11 lipca 1980 Konstancin-Jeziorna |
| Przebieg służby | |
| Lata służby | 1914 – 1917 ( Leg. Pol. ) 1917 – 1918 ( C.K. Armia ) 1918 – 1943 ( WP II RP ) 1943 – 1953 ( WP ) |
| Stanowiska | d-ca: 1 Dywizji Piechoty , 1 Armii WP |
| Główne wojny i bitwy | I wojna światowa , wojna polsko-bolszewicka , II wojna światowa : |
| Późniejsza praca | wiceminister Leśnictwa, prezes Naczelnej Rady Łowieckiej Polskiego Związku Łowieckiego (1956-1959) PZŁ |
| Odznaczenia | |
               |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
 Zygmunt Berling w Wikicytatach |
|
Zygmunt Henryk Berling (ur. 27 kwietnia 1896 w Limanowej [1] , zm. 11 lipca 1980 w Konstancinie-Jeziornie ) – polski dowódca wojskowy, uczestnik walk o niepodległość Polski, żołnierz Legionów Polskich , uczestnik wojny polsko-bolszewickiej , skazany przez sąd wojenny Rzeczypospolitej Polskiej w 1943 na śmierć za dezercję z Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR , generał broni Wojska Polskiego , dowódca 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki i 1 Armii WP , zastępca Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego , komendant Akademii Sztabu Generalnego , prawnik, urzędnik państwowy i działacz partyjny, członek PZPR , wiceminister Leśnictwa (1957–1970), prezes Naczelnej Rady Łowieckiej Polskiego Związku Łowieckiego (1956-1959).
Spis treści |
[ edytuj ] Życiorys
[ edytuj ] Pochodzenie
Był synem Michała i Aurelii Russek. W literaturze i dokumentach istnieją rozbieżności co do miejsca urodzenia, pochodzenia oraz wyznania Zygmunta Berlinga. W części opracowań jako miejsce urodzenia podawana jest Limanowa, według innych wieś Dąbrówka Niemiecka [2] . Część badaczy wskazuje na niemieckie lub szwedzkie korzenie rodziny Berlingów oraz jej przynależność do Kościoła kalwińskiego . Sam generał Berling jednak podawał w młodości w ankietach szkolnych judaizm [2] jako swoją przynależność wyznaniową.
[ edytuj ] Działalność niepodległościowa
Od 1904 uczęszczał do szkoły powszechnej, a później do II Gimnazjum w Nowym Sączu, w którym w 1915 złożył maturę. Należał do Związku Strzeleckiego gdzie odbył pierwsze przeszkolenie wojskowe. We wrześniu 1914 zaciągnął się do Legionów Polskich , w szeregach których walczył najpierw w 2 Pułku Piechoty Legionów , potem w 4 Pułku Piechoty Legionów . W sierpniu 1915 ukończył szkołę oficerską i został mianowany chorążym. Dowodził plutonem, pełnił obowiązki dowódcy kompanii, był adiutantem batalionu. W listopadzie 1916 został mianowany podporucznikiem . Od kryzysu przysięgowego służył w Polskim Korpusie Posiłkowym jako dowódca kompanii, a później do listopada 1918 roku służył w C.K. Armii .
[ edytuj ] Służba w Wojsku Polskim
Po odzyskaniu niepodległości wstąpił do odtworzonego 4 Pułku Piechoty Legionów, gdzie został dowódcą kompanii marszowej w randze porucznika . W lutym 1920 awansował do stopnia kapitana .
Podczas wojny polsko-bolszewickiej wsławił się jako dowódca V batalionu kieleckiego w obronie Lwowa , za co został uhonorowany Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari .
W latach 1915–1920 (z przerwami) studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego .
Po wojnie pozostał w wojsku , w 1923 awansował do stopnia majora . W latach 1923–1925 studiował w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. Początkowo służył jako oficer sztabowy w dowództwie 15 Dywizji Piechoty , a następnie zajmował stanowisko szefa sztabu Dowództwa Okręgu Korpusu Nr V w Krakowie .
W 1926 w trakcie przewrotu majowego stanął po stronie sanacji . W 1930 awansował na podpułkownika i dostał przydział dowódczy, początkowo w 6 Pułku Piechoty Legionów w Wilnie, a następnie jako dowódca 4 Pułku Piechoty Legionów w Kielcach, ze składu którego wyznaczył w marcu 1939 większość członków ostatniej załogi Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte . W czerwcu 1939, na własną prośbę odszedł z wojska po wyroku sądu honorowego (przeniesiony w stan nieczynny ) z dniem 31 lipca w związku z głośną sprawą rozwodową (oficerski sąd honorowy uznał jego postępowanie za wyłudzenie majątku żony za zachowanie niegodne honoru oficera )[ potrzebne źródło ]. Od 1 lipca 1939 odbywał praktykę w służbie cywilnej w Warszawie – w Państwowym Instytucie Rozrachunkowym.
Wojnę obronną 1939 r. spędził bez przydziału – mimo kilkakrotnych próśb skierowanych do władz wojskowych nie został zmobilizowany; ewakuowany do Brześcia wraz z Instytutem przyjechał do Wilna.
[ edytuj ] Radziecka niewola i służba w Polskich Siłach Zbrojnych w ZSRR
W czasie okupacji Wilna przez Armię Czerwoną po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939, jeszcze przed przekazaniem miasta Litwie , 4 października 1939 r. został aresztowany przez NKWD . Do 1940 więziony w Starobielsku , potem w Moskwie .
W obozie jenieckim w Starobielsku został zwerbowany do współpracy z NKWD [3] , następnie wraz z grupą oficerów podjął współpracę z Rosjanami [3] . Idąc na współpracę z NKWD (w swych pamiętnikach wspomina m.in. zażyłe stosunki z zastępcą Ł. Berii , gen. W. Mierkułowem ) uniknął zbrodni katyńskiej dokonanej na oficerach Wojska Polskiego wiosną 1940, o którą kilka lat później oskarżył Niemców [4] a następnie po przyjęciu obywatelstwa ZSRR [5] został skierowany wraz z grupą oficerów, którym przewodził deklarujących chęć wspierania Sowietów do willi NKWD w Małachówce pod Moskwą , gdzie pomagał w ich weryfikacji [3] , badaniu prawdziwego stosunku do Rosji, a następnie selekcji pod kątem przydatności do służby w Armii Czerwonej . Był współautorem deklaracji hołdu i lojalności przesłanej na ręce Józefa Stalina w marcu 1941 [3] .
Po niemieckim ataku na Związek Radziecki, 22 czerwca 1941 ppłk Zygmunt Berling wraz z 12 oficerami byłej armii polskiej skierowali sześciopunktowy manifest do Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych Ławrientija Berii , w którym zadeklarowali chęć walki z III Rzeszą i budowę Polski w ramach ZSRR. [6]
Po agresji III Rzeszy na ZSRR i układzie Sikorski-Majski wstąpił do tworzonej przez gen. Władysława Andersa polskiej Armii, nie zrywając kontaktów z NKWD i gen. Mierkułowem. Wraz ze swoimi wpółpracownikami zosłał oddelegowany przez NKWD do Armii Polskiej na Wschodzie, w celu agenturalnego rozpoznania roboty antysowieckiej [7] .
Został mianowany przez gen. dyw. Władysława Andersa – dowódcę Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR – szefem sztabu 5 Dywizji Piechoty w stopniu podpułkownika, a następnie szefem bazy ewakuacyjno-zaopatrzeniowej w Krasnowodsku . Był zwolennikiem pozostania oddziałów WP w ZSRR i udziału w walkach na froncie wschodnim.
Po ewakuacji Armii Polskiej na Wschodzie do Iranu pozostał w ZSRR, za co został zdegradowany i wydalony z Wojska Polskiego rozkazem gen. Władysława Andersa nr 36 z 20 kwietnia 1943, a polski Sąd Polowy skazał go 2 lipca zaocznie na karę śmierci jako dezertera. W orzeczeniu sąd uznał, że oskarżeni zbiegli z szeregów Armii Polskiej zdaniem sądu po to, by wstąpić do Armii Sowieckiej, a więc do służby państwa, którego jednym z celów politycznych jest pozbawienie bytu niepodległego Państwa Polskiego przez wcielenie jego ziem do ZSRR i dlatego skazał oskarżonych na karę śmierci [3] . Wyrok ten nie był prawomocny, wymagał bowiem zatwierdzenia przez Naczelnego Wodza. Ówczesny Wódz Naczelny gen. broni Kazimierz Sosnkowski nie zatwierdził tego wyroku.
[ edytuj ] Służba w Wojsku Polskim
W 1943 mianowany przez Józefa Stalina dowódcą 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki i awansowany do stopnia generała brygady . Oskarżany o spowodowanie znacznych strat 1 Dywizji Piechoty w bitwie pod Lenino 12 października 1943. W marcu 1944 został dowódcą 1 Armii WP. Skonfliktowany z komunistami z CBKP i Wandą Wasilewską którzy zarzucali mu m.in. antysemityzm , dążenie do marginalizacji roli oficerów politycznych i błędne koncepcje polityczne. W tzw. "Tezach numer 1" wysunął postulat, by powojenną Polską rządziło Wojsko Polskie z pominięciem partii politycznych – miał to być rząd oparty na wojsku i wyłoniony przez wojsko – spotkało się to ze zdecydowaną krytyką CBKP. Zatwierdzał wyroki śmierci na żołnierzach swojej armii podejrzanych o sprzyjanie lub współpracę z podziemiem niepodległościowym .
Na przełomie lipca i sierpnia 1944 dowodził 1 Armią Wojska Polskiego w trakcie działań połączonych z forsowaniem Wisły i próbą uchwycenia przyczółka pod Dęblinem i Puławami , w końcowej fazie operacji brzesko-lubelskiej. Od 22 lipca 1944 był zastępcą Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego w stopniu generała dywizji .
Podczas powstania warszawskiego , po zajęciu przez Armię Czerwoną i 1 Armię Wojska Polskiego Pragi , wypełniając zarządzenie [8] [9] szefa sztabu 1 Frontu Białoruskiego gen. Michaiła Malinina (nakazujące 1 AWP wyjść do końca 15 września 1944 głównymi siłami na wschodni brzeg Wisły, jednocześnie prowadząc rozpoznanie rzeki, dokonać wyboru miejsca przeprawy desantowej, promowej i mostowej oraz przygotować się do forsowania rzeki w celu uchwycenia przyczółków na zachodnim brzegu w rejonie Warszawy) wydał rozkaz części podległych mu jednostek wojskowych (2 DP i 3 DP) przeprawić się na Czerniaków , Powiśle i Żoliborz i nawiązać kontakt z powstańcami. Przy braku wystarczającej pomocy ze strony Armii Czerwonej (osłona lotnicza, wsparcie artyleryjskie, saperskie, środki przeprawy) – żołnierze polscy przeprawiali się na pontonach na lewy brzeg. Berling dopuścił się kilku błędów operacyjnych [8] w trakcie trwania akcji, co było jedną z przyczyn porażki – wielokrotnie nadmiernie rozpraszał siły i środki oraz sprzęt, jakimi dysponował podczas akcji, źle kalkulował przydzielanie środków przeprawowych wojskom wchodzącym do akcji, wydzielał do przepraw zbyt małe siły, aby mogły być skuteczne w obronie na drugiej stronie Wisły, oraz wybierał często niewłaściwy czas, okoliczności i rejony forsowania rzeki Wisły [8] [10] [11] . Berling nie zadbał także, by w skład grup forsujących rzekę weszła większa liczba oficerów sztabowych i członków dowództwa, którzy mogliby przejąć inicjatywę w dowodzeniu na uchwyconych przyczółkach [8] .
Osobistym rozkazem Stalina wydanym 30 września 1944 Zygmunt Berling został odwołany ze stanowiska dowódcy 1 AWP. Powody odwołania nie są do końca znane – po wojnie zrodziła się legenda [12] , iż była to reakcja na decyzję Berlinga w sprawie pomocy powstaniu warszawskiemu (podtrzymywana również przez samego Berlinga, co zaznacza w wydanych drukiem wspomnieniach), jednak zwolnienie ze stanowiska nastąpiło dopiero w dwa tygodnie po wydaniu rozkazu, który był znany szefowi sztabu 1 Frontu Białoruskiego gen. Malininowi, a sam Berling działał na mocy jego wcześniejszego zarządzenia [8] . Wersji o samodzielnej decyzji Berlinga o pomocy powstaniu warszawskiemu nie potwierdził również gen. Konstanty Rokossowski (wówczas dowódca 1 Frontu Białoruskiego, w ramach którego działała 1 Armia WP dowodzona przez Berlinga), który napisał w swoich wspomnieniach, iż o wszystkim wiedział [12] i osobiście zatwierdził plan forsowania Wisły w rejonie Czerniakowa [12] . Jest możliwe, iż rzeczywistą przyczyną odwołania były błędy dowódcze Berlinga w czasie ofensywy pod Dęblinem i Puławami oraz walka członków Biura Politycznego KC PPR i PKWN o wpływy u Stalina. Decyzja Stalina w praktyce zakończyła polityczną karierę Berlinga w ramach najwyższych struktur państwowych tworzonych przez ZSRR w Polsce, choć w następnych latach nadal zajmował wysokie stanowiska w wojsku i w państwie komunistycznym [3] .
Pozbawionego dowództwa armii Berlinga KRN (na wniosek Bolesława Bieruta ) wyznaczyła 25 listopada 1944 szefem Polskiej Misji Wojskowej w Moskwie . Berling odmówił przyjęcia stanowiska, a widząc represje wobec byłych partyzantów związanych z rządem londyńskim skierował do Stalina list, w którym zaatakował swoich politycznych oponentów w kraju. W odpowiedzi został wezwany do ZSRR i zmuszony do podjęcia studiów na Wyższej Wojskowej Akademii Sił Zbrojnych im. Klimenta Woroszyłowa w Moskwie . Rząd w Warszawie wraz z dowództwem Wojska Polskiego wyraziły zgodę na jego powrót do kraju dopiero po wyborach do Sejmu Ustawodawczego (sfałszowanych przez komunistów) oraz po podpisaniu zobowiązania o niezabieraniu głosu w sprawach politycznych.
10 lutego 1947 wrócił do Polski i organizował Akademię Sztabu Generalnego . 12 kwietnia 1947 został powołany na stanowisko komendanta tej uczelni wojskowej, jednak 8 października 1947 został odwołany z zajmowanej funkcji. Ponownie kierował ASG w latach 1948–1953, w tym okresie w ramach czystki wśród kadr naukowych uczelni aresztowano przedwojennych oficerów Wojska Polskiego (m.in. gen. Heliodora Cepę , płk. Jana Rzepeckiego , płk. Franciszka Skibińskiego i innych).
[ edytuj ] Na wojskowej emeryturze
W 1953 – głównie z uwagi na stan zdrowia – przeszedł na wojskową emeryturę. W latach 1953–1956 był podsekretarzem stanu w Ministerstwie Państwowych Gospodarstw Rolnych, w latach 1956 –1957 podsekretarzem stanu w Ministerstwie Rolnictwa , a od 1957 do 1970 piastował stanowisko wiceministra leśnictwa – Inspektora Generalnego Łowiectwa. Od 1956 zajmował także stanowisko prezesa Polskiego Związku Łowieckiego . W 1963 wstąpił do PZPR . Zasiadał także we władzach ZBoWiD .
[ edytuj ] Dziedzictwo
Na cześć Berlinga nazwane zostało w Polsce Ludowej wiele ulic, mostów i innych obiektów publicznych, między innymi Most Łazienkowski w Warszawie. Na jego cześć nazywano również ulice w latach po transformacji ustrojowej . Instytut Pamięci Narodowej oficjalnie sprzeciwia się nadawaniu ulicom imienia Berlinga i dąży do zmian nazw. [13]
[ edytuj ] Awanse
- chorąży – 20 sierpnia 1915
- podporucznik – 1 listopada 1916
- porucznik – 1918
- kapitan – 1920
- major – listopad 1923
- podpułkownik – ze starszeństwem z 1 stycznia 1931
- pułkownik – 1 maja 1943
- generał brygady – 10 sierpnia 1943
- generał dywizji – 22 lipca 1944
- generał broni – 1963
[ edytuj ] Odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari
- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
- Order Budowniczych Polski Ludowej
- Order Krzyża Grunwaldu I klasy
- Order Sztandaru Pracy I klasy
- Krzyż Niepodległości
- Krzyż Walecznych – dwukrotnie
- Złoty Krzyż Zasługi
- Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
- Order Lenina – dwukrotnie ( ZSRR )
- Order Przyjaźni Narodów (ZSRR)
- Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR)
- Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR)
- Odznaka "25-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945" (ZSRR)
- Medal 30-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR)
- I inne
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Według innych źródeł generał urodził się we wsi Dąbrówka Niemiecka
- ↑ 2,0 2,1 Marcin Spórna, Słownik najsławniejszych wodzów i dowódców polskich, Zielona Sowa, Kraków 2006, s. 26, ISBN 83-7435-094-6
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Zygmunt Berling (1896-1980) . IPN , 2000-2007.
- ↑ Sławomir Cenckiewicz: Długie ramię Moskwy. str.42
- ↑ Sławomir Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy, str.41
- ↑ Sławomir Cenckiewicz , Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943-1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011 , s. 43.
- ↑ Sławomir Cenckiewicz , Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943-1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 43.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Lech Kowalski: Generał ze skazą. Biografia wojskowa gen. armii Wojciecha Jaruzelskiego. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2001, s. 55–57. ISBN 83-88794-43-4 .
- ↑ Twierdzenie to jest oparte na depeszy gen. Malinina do Berlinga, której autentyczności Berling zaprzecza w liście do szefa Wojskowego Instytutu Historycznego, gen. Bronisława Bednarza. M.Berlingowa "Bliżej prawdy", s. 243–246
- ↑ Czesław Grzelak, Henryk Stańczyk, Stefan Zwoliński: Bez możliwości wyboru. Wojsko polskie na froncie wschodnim 1943–1945. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1993, s. 174–180. ISBN 83-11-08252-9 .
- ↑ Edward Kospath-Pawłowski: Wojsko Polskie na Wschodzie 1943–1945. 1993, s. 176–186. ISBN 83-85621-24-5 .
- ↑ 12,0 12,1 12,2 Stanisław Dronicz: Wojsko i politycy. Warszawa: Wydawnictwo CB, 2002, s. 19–20. ISBN 83-86245-84-0 .
- ↑ Instytut Pamięci Narodowej
[ edytuj ] Bibliografia
- Daniel Bargiełowski: Konterfekt renegata, 1996
- Zygmunt Berling: Wspomnienia, t. I, Z łagrów do Andersa, Warszawa 1990, ISBN 83-7043-136-4
- Zygmunt Berling: Wspomnienia, t. II, Przeciw 17 Republice, Warszawa 1990, ISBN 83-7043-144-5
- Zygmunt Berling: Wspomnienia, t. III, Wolność na przetarg, Warszawa 1990, ISBN 83-7043-152-6
- Maria Berlingowa: Bliżej prawdy, Warszawa 1990
- Andrzej Topol: Zygmunt Henryk Berling 1896–1980, Wyd. Uniwersytet Śląski, Katowice 1990, ISBN 83-226-0312-6
- Stanisław Jaczyński: Zygmunt Berling. Między sławą a potępieniem, Wyd. "Książka i Wiedza", Warszawa 1993, ISBN 83-05-12657-9
- Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917, s. 20
- Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 24, 465
[ edytuj ] Linki zewnętrzne
- Biuro Edukacji Publicznej IPN "Zygmunt Berling (1896–1980)" – informacja historyczna
- Odezwa Generała Zygmunta Berlinga do polskich żołnierzy w armii niemieckiej w styczniu 1944 roku
| Napisał, że Polacy "są tępi". Litwa go ukarała | ||
Sąd w Poniewieżu na Litwie nałożył grzywnę na mieszkańca tego miasta, który zamieścił w internecie komentarz obrażający Polaków.
|
||
| "Koko, koko, ganja spoko". Palikot znów pali dżointa | ||
Ponad 3 tys. osób przeszło w sobotę ulicami stolicy w Marszu Wyzwolenia Konopi - manifestacji środowisk, które opowiadają się za legalizacją marihuany w Polsce. Marsz odbył się bez poważniejszych incydentów.
|
||
| Kuria "nigdy nie działała tak źle", "zawsze była gniazdem żmij" | ||
Włoski pisarz katolicki Vittorio Messori, niegdyś współpracownik Jana Pawła II i kardynała Josepha Ratzingera, uważa, że Kuria Rzymska jeszcze nigdy nie działała tak źle. W ten sposób skomentował skandal w Watykanie związany z aresztowaniem kamerdynera papieża.
|
||
| Palikot wrócił z Ukrainy: Tam jest lepiej, niż nam się przedstawia | ||
Z punktu widzenia strategicznego celu - wciągnięcia Ukrainy do UE - sytuacja tam jest znacznie lepsza, niż się to przedstawia w Polsce - oświadczył po powrocie z Ukrainy Janusz Palikot. Spotkał się tam m.in. z premierem Mykołą Aznarowem i Julią Tymoszenko.
|
||
| W domu aresztowanego Paolo Gabriele znaleziono tajne dokumenty | ||
Watykan potwierdził oficjalnie w sobotę doniesienia mediów, że aresztowaną osobą podejrzaną o kradzież poufnych dokumentów, jest papieski kamerdyner Paolo Gabriele. Wykradzione z apartamentu papieża materiały opublikowane zostały ostatnio we włoskiej prasie.
|
